Tłumaczenia - rodzaje i sposoby

językoweMimo że każdy system językowy rządzi się osobnymi prawami, każdy tekst jest możliwy do przetłumaczenia. Istnieją zwroty i wyrażenia, których dosłownie przetłumaczyć się nie da, ale znając pewne obyczaje, zwyczaje i mentalność danej grupy społecznej, jesteśmy w stanie przełożyć sens danej wypowiedzi. Na trudności translacyjne napotykają tak zwane idiomy. Są to wyrażenia specyficzne dla danego języka, których zwykle nie możemy przełożyć dosłownie, ale porównując je do konkretnej sytuacji, rozumiemy ich znaczenie. Idiomy wymykają się tłumaczeniu, ponieważ są charakterystyczne w danym kręgu kulturowym, a ich użycie w danym przypadku wynika z pewnych historii, wierzeń i tradycji. Istnieją jednak idiomy, którymi posługują się użytkownicy różnych języków. Każda mowa jest systemem złożonym ze skończonej ilości słów oraz przyporządkowanych im dźwięków oraz znaków graficznych. Z nich tworzymy w obrębie jednego języka nieskończona ilość wyrażeń o różnym znaczeniu. Sens każdej wypowiedzi zależy od konteksty i nie zawsze jest dostępny osobom trzecim. To sprawia, że każdy tłumacz stoi przed trudnym zadaniem opanowania całości, czyli reprezentacji brzmieniowej, zapisu, sensu oraz całego kontekstu danego tekstu.

Dlatego też musimy mieć na uwadze to, jakim rodzajem zawodu jest wykonywanie przekładu wszelkiego rodzaju wypowiedzi w dowolnej formie, czy to pisanej czy mówionej. Osoba tłumacza powinna mieć przede wszystkim predyspozycje lingwistyczne, które polegają na swobodnym formułowaniu wypowiedzi poprzez nienaganną dykcję i zasób słów zarówno w języku obcym, jak i ojczystym. Biegłość w mowie i piśmie to absolutna podstawa, ale nie jedyny wymóg pełnienia zawodu tłumacza. Osoba wykonująca przekład dowolnych tekstów powinna posiadać również wyższe wykształcenie w zakresie języka i kultury danego kraju. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ każda wypowiedź jest ściśle związana z obyczajem nawet w najmniejszej grupie społecznej. Język ma bowiem wymiar pragmatyczny. Jest używany tak, aby dwie osoby mogły osiągnąć porozumienie. Nie jest ono jednak możliwe bez kilku podstawowych założeń. Interlokutorzy muszą chcieć się nawzajem zrozumieć oraz czynić swoje wypowiedzi możliwie jasnymi i przyswajalnymi dla drugiej strony. Chcąc się nawzajem zrozumieć, obie osoby muszą mówić prawdę. Takie założenia stawiał amerykański badacz języka Donald Davidson, wysuwając teorią interpretacji radykalnej śladami swojego nauczyciela Willarda Van Ormana Quine’a. Użyteczność danego języka to podstawa. Wypowiedzi są dla nas zrozumiałe przez odniesienie do konkretnej sytuacji i tłumacz powinien posiadać zdolność rozpoznania jej.

Osoba, która zajmuje się przekładem tekstów powinna starać się, aby dany tekst był przejrzysty dla użytkowników innego języka. Musi przedstawić przetłumaczony tekst w poprawnej formie gramatycznej, aby sens nie uległ zmianie. Zatem osoba tłumacza musi znać nie tylko sam język, ale również historię i tradycję danego kraju lub grupy społecznej. Ponieważ cały ten obszar ulega nieustannym przeobrażeniom, tłumacz musi mieć systematyczny kontakt z danym językiem i ludźmi tego kraju. Bowiem każda, nawet najmniejsza grupa społeczna, znajdująca się w obrębie jakiegoś obszaru kulturowego tworzy własna odmianę języka i korzysta z poszczególnych słów w danej sytuacji.

Rozpoznanie konkretnej sytuacji oraz intencji autora tekstu lub osoby mówiącej nie jest proste. Osoba dokonująca tłumaczenia powinna być na to wyczulona i rozpoznawać drobne niuanse, jakie różnią dwa poszczególne systemy językowe. Tłumacz musi starać się nieustannie poszerzać swoje kompetencje poprzez czytanie rozmaitych lektur i partycypując w danej kulturze. Mówi się, że osoba, która zajmuje się przekładem tekstów, powinna znać język obcy w stopniu doskonałym, zbliżonym do języka ojczystego. Opanowanie mowy obcej na takim samym poziomie, co język pierwotny jest jednak wątpliwe. Myślimy w jednym języku i zazwyczaj jest to mowa, którą przyswoiliśmy w dzieciństwie. Zdarza się również tak, że osoby dwujęzyczne, w życiu dorosłym nie mają kontaktu z mową ojczystą i zaczynają formułować myśli w języku przyswojonym jako drugi. Tak czy inaczej, znajomość obu języków powinna być na bardzo wysokim stopniu.

tłumaczeniaW przypadku kiedy tłumacz dokonuje przekładu pisemnego, może skorzystać z literatury pomocniczej, takiej jak słownik. Zlecone tłumaczenia muszą być wykonane w określonym terminie. Pisemny przekład jest dużo bardziej prosty, ponieważ może być rozciągnięty w czasie. Z kolei tłumaczenia ustne wymagają ogromnego skupienia uwagi. Tłumacz musi w tym samym czasie słuchać danej treści, przekładać ją na język docelowy oraz udostępniać ją słuchaczom lub czytelnikom. Wśród tego typu tłumaczeń wyróżniamy tłumaczenia najtrudniejsze, czyli symultaniczne. Obok nich możemy wyróżnić tłumaczenia konsekutywne, które polegają na sporządzaniu notatek i wygłaszaniu treści w czasie przerw mówcy. Podobne do nich są tak zwane tłumaczenia liasion, w których przekłada się zdanie po zdaniu. Pośrednim przekładem między ustnym a pisemnym są tłumaczenia w vista, które polegają na tym, że tłumacz korzystając z pisemnej treści, przekłada ją w czasie rzeczywistym na język docelowy. Tłumaczenia ustne wymagają określonych kompetencji i rozwiniętych cech, takich jak nienaganne formułowanie zdań oraz zdolność do szybkiego myślenia, a także odporność na stres. Pisemny przekład jest dla tłumacza o wiele bardziej komfortowy i prosty.

Szczególnym rodzajem przekładu jest tłumaczenie przysięgłe, które polega na tym, że dany tłumacz oprócz posiadanych kompetencji translatorskich, ma również moc poświadczania prawnego danych dokumentów, jak notariusz. Może on swoją pieczątką zagwarantować tłumaczeniu zgodność z oryginałem. Dzięki temu tłumaczy on wszelkie umowy, akty prawne, dyplomy, świadectwa i certyfikaty oraz wszystkie dokumenty wymagające poświadczenia. Tłumacz przysięgły świadczy również usługi w zakresie przekładu ustnego na salach sądowych oraz zgromadzeniach i konferencjach wagi państwowej, a także wielu innych.